Mitologia

cesarstwo rzymskie datuje się od r. 31 p.n.e., kiedy Oktawian (zwany później Augustem), adoptowany syn Juliusza Cezara, stał się jedynym panem .państwa rzymskiego dzięki zwycięstwu pod Akcjum, odniesionemu nad Antoniuszem i Kleopatrą. Zachował on pozornie ustrój republikański, lecz skupił w swym ręku kilka urzędów, które czyniły go władcą państwa, dając mu naczelną władzę wojskową i cywilną, a mianowicie: imperium maius proconsulare, prokonsularną władzę wyższego urzędu, która czyniła go zwierzchnikiem całej armii; dożywotnią potestas tribunicia; najwyższy urząd kapłana (pontifex maximus) i in. Podstawę materialną dawały mu prowincje cesarskie i specjalny skarb princepsa, fiscus. Używał tytułu princeps i imperator. August rozszerzył poważnie granice państwa, od jego czasów były nimi: Ren i Dunaj w Europie, Eufrates i pustynie arabskie w Azji, pustynia w Afryce i Ocean Atlantycki od zachodu. Granice te rozszerzały się za następców Augusta z domu julijsko-klaudyjskiego i Fla-wiuszów. Największe terytorium obejmowało cesarstwo rzymskie za Trajana (urn. 117 r. n.e.); po okresie spokoju za panowania Antoninów, w III w., następuje kryzys polityczny i gospodarczy państwa, barbaryzacja wojska, chaos spowodowany walkami między różnymi pretendentami do tronu cesarskiego, nawet odrywanie niektórych prowincji od Rzymu na dłuższy okres czasu. Konsolidacji imperium dokonał Klaudiusz (268 – 270), który pokonał Gotów, i Aurelian (270 – 275), który z powrotem przyłączył do Rzymu Galię i prowincję Syrię oraz Egipt. Reorganizacji cesarstwa dokonał Dioklecjan (284-305); stworzył on nową formę ustroju państwa, tzw. dominat, czyli monarchię’ absolutną, wzorującą się w wielu dziedzinach na despocji orientalnej. Panowanie Dioklecjana rozpoczyna okres późnego cesarstwa. Przeprowadził on podział administracyjny państwa na część wschodnią i zachodnią. Nowy podział wprowadzał 108 prowincji, stanowiących najniższą komórkę administracyjną i złączonych w 12 wyższych jednostek, tzw. diecezji lub wikariatów.